Dane o szkołach dla głuchych zostały pobrane z Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych (RSPO). Wiele z nich ma oczywiste nazwy, które uwzględniają „głuchy”, „głuchoniemy”, „niesłyszący”, a niektóre z nich kryją się pod nazwą „Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy”. Te ostatnie zostały znalezione dzięki liście zrobionej przez Agatę Kosztowny, choć niektórych placówek przez nią wymienionych nie ma na liście RSPO z niewiadomych powodów.
Poniżej interaktywna mapa ukazująca pojawianie i zanikanie szkół dla głuchych na mapie Polski w przedziale lat (rok 1817 został pominięty bo między nim a kolejną szkołą powstałą w 1937 mija ogrom lat bez zmian). Mapa wymaga WebGL w przeglądarce. Dla tych co nie mają WebGL u siebie jest zrzut tej samej mapy dla roku 2026 na samej górze artykułu.
Z danych RSPO zostały sporządzone cztery wykresy:
Przedstawia listę oddziałów (jedna „szkoła”, a raczej palcówka edukaycjna, może mieć kilka szkół w sobie np szkołę podstawową, branżową szkołę, liceum, przysposabiające do pracy i policealne). Na dzień 8.07.2026 jest ich 54.
2. Przestawia ile otwarto oddziałów/szkół a ile zamknięto w danym roku.
3. To lista szkół jako placówek, w ramach któryh jest kilka szkół/oddziałów, ale są liczone jako jedno (np. nawet jeśli w szkole jest podstawówka, liceum i przysposabiające to liczone jest jako 1 na wykresie). Data początkowa liczona jest wraz z otwarciem pierwszego „oddziału” a data zamknięcia wraz z zamknięciem całości placówki edukacyjnej. Na dzień 8.07.2026 jest ich 23 w Polsce.
4. Ukazuje ile otwarto placówek szkolnych a ile zamknięto w danym roku.
Częstsze zamykanie szkół wynika najprawdopodobniej z utraty głuchych wychowanków, których rodzice są częściej zachęcani aby swoje dzieci wysyłać do klas integracyjnych.
Instytut Głuchoniemych w Warszawie
Ta magiczna szkoła otwarta w 1817 to Instytut Głuchoniemych Im. Ks. Jakuba Galkowskiego przy pl. Trzech Krzyży w Warszawie (kiedyś nazywany Instytutem Głuchoniemych i Ociemniałych). Choć „głuchoniemy” jest obecnie obraźliwą nazwą, gdyż g/Głusi potrafią mówić w Polskim Języku Migowym (PJM), a niektórzy nawet oralnie, to Instytut nosi wciąż ową nazwę, głównie ze względów historycznych. Jest to pierwsza w szkole, i do dziś działająca, placówka zrzeszająca ogrom g/Głuchych osób i ucząca po części w PJM.
Rzeczywistość najlepiej podsumowała Anna Goc w swej książce „Głusza” z 2022 roku [7]. Jest to jedyny chyba rzetelny reportaż o styuacji g/Głuchych w Polsce w ogóle, więc warto go przeczytać ze względu również na wszelkie inne tematy nam poruszone, nie tylko o tłumaczach.
Na stronach internetowych urzędów wojewódzkich można znaleźć „Rejestr tłumaczy polskiego języka migowego, systemu językowo-miganego i sposobu komunikowania się osób głuchoniewidomych SKOGN”. W rubrykach: imię i nazwisko tłumacza, jego numer telefonu, adres mailowy oraz deklarowany poziom znajomości wybranego języka lub sposobu komunikowania się.
Żeby wpisać się na listę tłumaczy, wystarczy złożyć wniosek i określić swój poziom zaawansowania, można też dołączyć dokument potwierdzający kwalifikacje, jeśli się go ma. Zadzwoniłam do ponad pięćdziesięciu osób z różnych województw, które podały zaawansowany SJM lub PJM. Pytałam, gdzie i kiedy nauczyli się migać, czy podjęliby się tłumaczenia od zaraz oraz czy mają kontakt z głuchymi w swoich województwach.
Usłyszałam między innymi, że: zapisali się na listę, bo kiedyś uczyli się migać, ale już od dawna nie tłumaczą, skończyli sześćdziesięciogodzinny kurs SJM, więc pomyśleli, że mogą się do czegoś przydać, komuś pomóc, mają w rodzinie głuchą osobę, dlatego nauczyli się migać, ale zapomnieli o tym, że są na liście.
Wojewódzkie listy powstały po to, by mogły z nich korzystać instytucje publiczne, w tym także szpitale.
Na listach figurują również najlepsi tłumacze w kraju. Trzeba tylko wiedzieć, którzy to.
(Goc 2022, str. 174-175)
Na temat tłumaczy PJM w Polsce polecam też przeczytać:
„Przyszedł tłumacz i co dalej?” Pietrzak Natalii z 2018 [9]
Całość strony Stowarzyszenia Tłumaczy Polskiego Języka Migowego. Podają oni Kodeks Etyczny Tłumacza PJM, filmy nt. dobrego tłumaczenia PJM i wiele dokumentów oraz stron związanych z zawodem tłumacza PJM i samym PJM
Całość raportu „Osoby Głuche w Polsce 2020 Wyzwania i Rekomendacje” Komisji Ekspertów Ds. Osób Głuchych [10]. Prawie każdy rozdział wskazuje na potrzebę tłumacza PJM i jego rolę w zwiększaniu dostępności dla g/Głuchych w Polsce
Statystyki
Podsumowanie rejestrów tłumaczy z Wojewódzkich Rejestrów Tłumaczy PJM na poziomach „podstawowy”, „średnio-zaawansowany” i „zaawansowany” na dzień 01.11.2025. Nie wiadomo co te poziomy oznaczają, bo na wojewódzkie rejestry tłumaczy PJM może wpisać się każdy kto ma ochotę. Poziom znajomości języka samodzielnie wpisuje się we wniosku o wpisanie do rejestru, nikt tego nie sprawdza. Kilkadziesiąt osób podało, że umie np. poziom podstawowy i średnio-zaawansowany a nawet zaawanasowany na raz. Wtedy do tabeli poniżej liczył się tylko najwyższy poziom.
Poziom „certyfkowany” to osoby wpisane w Bazę certyfikowanych tłumaczy Polskiego Związku Głuchych. Tam tłumacze muszą udowodnić swoje umiejętności przed faktyczną komisją złożoną z g/Głuchych osób i znawców PJM.
Wielu tłumaczy podawało różne województwa, powiaty, gminy i miasta jako możliwy zakres swojej działalności w formie usługi na miejscu. Poniższa tabela podaje dane uogólnione tzn. nawet jeśli tłumacz podał tylko konkretne miasto, gminę lub powiat to został wliczony do konkretnego województwa.
Ogółem indywidualnych tłumaczy na dzień 01.11.2025 było 314.
Województwo
Poziom podstawowy
Poziom średnio-zaawansowany
Poziom zaawansowany
Certyfikowany
Dolnośląskie
4
14
33
2
Kujawsko-pomorskie
0
1
22
2
Łódzkie
0
12
16
2
Lubelskie
4
2
19
0
Lubuskie
0
2
4
1
Małopolskie
4
5
27
3
Mazowieckie
3
6
38
9
Opolskie
4
12
11
0
Podkarpackie
0
7
15
0
Podlaskie
0
4
8
4
Polska
0
0
2
0
Pomorskie
0
2
9
0
Śląskie
2
10
25
1
Świętokrzyskie
1
1
11
1
Warmińsko-mazurskie
1
3
12
1
Wielkopolskie
1
6
31
1
Zachodniopomorskie
2
4
15
0
Rozłożenie tłumaczy PJM z list wojewódzkich według powiatów widoczne jest na mapkach wizualizacyjnych. Tłumacze oferujący tylko dane miasta i gminy są wliczani w ramach jednego danego powiatu.
Rozłożenie tłumaczy PJM z listy PZG. Są to osoby, które podały same miasta jako miejsce możliwej usługi, lecz na potrzeby mapy zostali wliczeni w do danego powiatu.
Część tłumaczy podała możliwość usługi dla danych województw tylko online. Były to tylko osoby wpisane w rejestr wojewódzki podające, że znają PJM na poziomie zaawansowanym. Nie jest to dziwna deklaracja, gdyż każde z województw ma swoje regionalizmy, więc znaki mogą się od siebie drastycznie różnić między tymi rejonami.
Województwo (online)
Poziom zaawansowany
Kujawsko-pomorskie
2
Lubelskie
3
Lubuskie
2
Małopolskie
2
Mazowieckie
1
Opolskie
2
Podlaskie
1
Polska
2
Śląskie
2
Świętokrzyskie
2
Warmińsko-mazurskie
2
Wielkopolskie
1
Zachodniopomorskie
1
Parę ciekawostek z Wojewódzkich Rejestrów Tłumaczy PJM i SJM
W Urzędzie Miejskim w Połczynie Zdroju jest tylko jedna osoba tłumacząca. Umie ona SJM na poziomie podstawowym. Wyobrażacie sobie, że idziecie do urzędu miasta i dostajecie osoby z poziomem podstawowym, które nawet nie migają naturalnym językiem głuchych (PJM) a sztucznym systemem (SJM)?
W Urzędzie Miejskim w Tychowie Gmina Tychowo jest tylko jedna osoba tłumacząca. Umie ona PJM na poziomie średniozaawansowanym.
Na wielu rejestrach jest wpisana jako aktywna tłumaczka Pani, która zmarła (wiadomo to, bo z jednego rejestru ją wypisali z powodu zgłoszonej śmierci).
Wiele osób w rejestrach ma źle wpisane e-maile i numery telefonów. Nie da się z nimi skontaktować.
Rejestry różnią się od siebie rubrykami z danymi. Również wiele tłumaczy podawało miejsce usługi w sposób niejednoznaczy. Nie wiadomo czy podana nazwa miejsca dotyczyła miasta czy gminy, a niekiedy nazwy były takie same dla gminy i powiatu.
Niektóre osoby podawały, że oferują usługę tłumaczeniową we wszystkich województwach co jest dość wątpliwe, gdyż różnice w regionalizmach są niekiedy znaczne.
SKOGN jako Sposób Komunikowania się Osób Głuchoniemych
Do dziś na oficjalnych stronach czterech Urzędów Wojewódzkich (podstrony gov.pl) w rejestrach tłumaczy PJM, SJM i SKOGN, wpisano SKOGN (Sposób Komunikowania się Osób Głuchoniewidomych) jako „Sposób Komunikowania się Osób Głuchoniemych”:
Opolski [1] do 29.10.2025 witał nas wielkimi literami rozszerzenie skrótu SKOGN jako „Sposobu Komunikowania się Osób Głuchoniemych”.
Wielkopolski [2] ma plik z rejestrem tłumaczy PJM, SJM i SKOGN ma w nazwie „sposobu komunikowania się osób głuchoniemych SKOGN” (plik wrzucony 31.01.2025).
Lubuski [3] i Łódzki [4] opisując ustawę „z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym innych środkach komunikowania się” wyjaśniają, że dotyczyła ona „sposobu komunikowania się osób głuchoniemych”.
Warmińsko-Mazurski [5] dopiero w 09.04.2020 zmienił nazwę z „Informacja dla osób głuchoniemych załatwiających sprawy w urzędzie” na „Informacja dla osób głuchych załatwiających sprawy w urzędzie” pomimo tego, że ustawa o języku migowym i innych środkach komunikowania się została wprowadzona już w 2011r. a na sjp pisano o negatywnym brzmieniu tego tym nawet w 2003r [6].
A na czym się opierali? Bo chyba nie na „ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się”, która nakazuje wojewodom prowadzić wspomniane rejestry tłumaczy, bo tam przecież SKOGN dotyczy osób głuchoniewidomych.
Ale dobra, załóżmy, że SKOGN jest dla głuchoniemych. Wtedy istnieje PJM, którego używa większość głuchych, SJM, który używa mniej głuchych osób i SKOGN, który… też jest jakąś opcją dla głuchych. Zatem mamy trzy osobne języki dla głuchych, ale ten trzeci jest wyjątkowo dla głuchoniemych. Nie ma znaczenia, że pracownicy urzędów i tak wszystkich głuchych nazywają głuchoniemymi.
Spis rejestrów
Część rejestrów była łatwo dostępna, część zaś wymagała głębszego wyszukania informacji na stronach urzędowych.
W nawiasie jest data ostatniej aktualizacji pliku z rejestrem tłumaczy danego województwa na dzień 1.11.2025
Do dziś nie są znane konkretne statystyki w tej kwestii zatem przedstawione zostaną wszystkie dostępne przekazy oficjalne i nieoficjalne. Lista będzie aktualizowana na bieżąco.
Dane przedstawione nie odwzwierciedlają stanu realnego, gdyż przekaz statystyk odbywa się pocztą pantoflową, nie ma źródła skąd te statystyki zebrano a także trudno jest pozyskać dokładne dane dla poszczególnych grup. Powody trudności będą podane dla każdej grupy osobno.
Na wykresach tam gdzie dane źródłowe pokrywają się ze średnią ważoną, tam widać tylko jeden punkt. Do obliczania średniej ważonej przyjęto taki wzór:
n – liczba źródeł kᵢ – liczba wartości podanych przez źródło i (1 jeśli podano jedną wartość; 2 jeśli podano dwie wartości itd.) xᵢ,j – j-ta wartość źródła i x̅ᵢ – średnia wartość pojedyńczego źródła i
g/Głusi użytkownicy PJM
Trudno pozyskać dane o tym ile jest osób Głuchych, dlatego też dla tej grupy zostało przyjęte kryterium, że osoba musi albo:
Być głucha oraz używać PJM
Być nazwana w źródle „Głuchą” bez podania definicji
Trudności z rzetelnośćią tego wykresu wynikają z:
Mało głuchych w Polsce wie o kulturze Głuchych, więc też trudno ocenić kto jest w tej kulturze.
Dodatkowo różne osoby mają różne kryteria uznania daną jednostkę za członka tej społeczności (min. kryteria biologiczne, językowe, obyczajowe, dziedziczeniowe).
Część osób deklarujących używanie PJM w domu w danych ze Spisu Powszechnego to również CODA (słyszące dzieci głuchych rodziców) i ich słyszący małżonkowie.
Wiele osób g/Głuchych wychowanych w PJM, lub nauczonych PJM nie wie, że Narodowy Spis Powszechny miał opcję zaznaczenia PJM jako języka używanego w domu, a większość w ogóle nie wypełnia spisu z braku dostosowania go dla g/Głuchych (nie był tłumaczony na PJM). Dlatego też Spis Powszechny ma tak małe illości podane.
Osoby podające statystyki w artykułach i na filmach nie precyzują skąd mają swoje dane i o jaką grupę g/Głuchych im chodzi.
W tej statystyce zostaną uwzględnione osoby g/Głuche, które używają PJM bez względu na przynależenie do kultury Głuchych oraz osoby podane w źródłach jako Głuche. W kwestii Spisu Powszechnego zostaną wliczone osoby, które używają tylko PJM w domu i nic więcej, bez względu na to, że nie wiadomo czy sa głuche (a raczej są, choć mogą być CODA).
Dwa źródła (z 1999 i 2009) zostały powielone w 2014 gdyż raport RPO je przywołuje jako podanie szacowanej liczby użytkowników PJM.
Rok
Dane
Źródło
2024
50 tysięcy Głuchych, których dla PJM jest pierwszym językiem
Trudno pozyskać dane o tym ile jest osób głuchych bo: Dużo osób głuchnie na starość i świadomie, bądź nie, unika określania się jako osoba głucha/niesłysząca.
Jest również informacja o ilości głuchych z 1934 (widoczna w tabeli niżej) ale zaburzała czytelność wykresu, więc nie jest uwzględniona na diagramie dopóki nie znajdą się dane z roczników 1935-2010 aby wypełnić lukę.
Rok
Dane
Źródło
2025
80 – 100 tys. osób głuchych z głębokim niedosłuchem
